І радаваліся, і плакалі…

Лета — самы спрыяльны перыяд для краязнаўцаў. Падчас адпачынку можна свабодна ладзіць экспедыцыі, арганізоўваць сустрэчы аднадумцаў з мэтай абмену інфармацыяй, ездзіць у цікавыя вандроўкі, ёсць больш вольнага часу для работы ў бібліятэцы і архіве. За 30 гадоў маёй краязнаўчай дзейнасці май — жнівень былі самымі шчодрымі для набыцця новай інфармацыі і музейных прадметаў месяцамі.

Пошукавая дзейнасць — заразная хвароба. Калі займаецца хтосьці адзін з сям’і, то іншыя члены сям’і не застаюцца раўнадушнымі і паступова далучаюцца да пошуку. Так, мая сям’я Нікіціных (сын Станіслаў, цяпер педагог, і муж Пётр) актыўна займаецца пошукам загінуўшых воінаў у перыяд Вялікай Айчыннай вайны на тэрыторыі Заронаўскага сельсавета Віцебскага раёна. Мы працуем з дакументамі, размешчанымі на спецыялізаваных інтэрнэт-сайтах. Кожны год знаходзім новыя імёны і да Дня Перамогі заносім іх на пліты мемарыяла. А інфармацыю друкуем у сацыяльных сетках. За апошні год прыязджалі да нас родныя чырвонаармейцаў з Цюмені, Таліна, Масквы, Санкт-Пецярбурга, Варонежа, Курска, Астаны, Кастаная, Улан-Удэ, Новасібірска.Да гэтай работы далучылася і сям’я Пека — Зоя Пятроўна і яе дачка Юлія. Зоя Пятроўна — педагог, а Юлія зусім нядаўна была экскурсаводам Заронаўскага музея. Яны шукаюць родных братоў свайго бацькі і дзядулі. Прышчэпавы — Аркадзь Апанасавіч і Іван Апанасавіч — прапалі без вестак. Ужо ўдалося знайсці Аркадзя, які памёр у нямецкім палоне ў 1945 годзе. Пошукі Івана працягваюцца. Ён загінуў у партызанах. Ваяваў у брыгадзе “За Савецкую Беларусь” у атрадзе “Сібірак”. Плануем у найбліжэйшы час паездку ва Ушацкі раённы музей, дзе спадзяёмся на дапамогу.

Актыўна вядзе пошук свайго дзеда — Максіма Сцяпанавіча Еўдакімава — і сям’я Галаўнёвых. Іна і Сяргей — мае былыя вучні. Доўгі быў шлях, але радуе вынік: пасёлак Корнева ў Калінінградскай вобласці стаў апошнім прытулкам для нашага земляка. Засталося высветліць, ці ўвекавечаны ён там на абеліску, і можна будзе збірацца ў дарогу, каб пакланіцца дзеду. Праводзім мы пошукі і па просьбе сяброў і радні. Так, па запыце Валерыя Берманта сталі шукаць месца гібелі яго бацькі — Рыгора Абрамавіча, кадравага афіцэра, які прапаў без вестак 11 студзеня 1942 года. Да пошуку далучыліся ўнукі — Надзя і Андрэй Бермант. На той час яны былі вучнямі Заронаўскай школы і з’яўляліся экскурсаводамі школьнага музея. Колькі мы напісалі пісем у архівы, у сельсаветы розных мястэчак, што былі на шляху нашага пошуку! І ўсё ж знайшлі! І радаваліся, і плакалі разам з сям’ёй. Было прынята рашэнне ехаць на месца гібелі Р.А.Берманта ў вёску Юр’ева Парфінскага раёна Наўгародскай вобласці. Для мясцовай улады зрабілі копіі дакументаў з пошукавай скарбонкі. Дакументы засведчылі, што Рыгор Абрамавіч Бермант, лейтэнант, камандзір роты 150-га асобнага танкавага батальёна, згарэў у танку.

У якасці прыкладу хачу расказаць пра сям’ю педагогаў Марозавых з Вымнянскага дзіцячага сада — сярэдняй школы Віцебскага раёна. Вячаслаў, Таццяна і іх сын Ілья актыўна займаюцца пошукам з 2009 года. За гэты час знойдзены 3 тысячы воінаў, якія не былі ўлічаны ў нашай краіне. Вячаслаў стварыў сайт “Цаною жыцця”. Пошукавая работа Марозавых па аднаўленні імёнаў загінуўшых падчас Вялікай Айчыннай вайны ацэнена на міжнародным узроўні. У жніўні 2013 года яны заваявалі тры ўзнагароды ў конкурсах, якія праводзяцца Міжнароднай асацыяцыяй грамадскіх пошукавых аб’яднанняў “Народная памяць пра абаронцаў Айчыны”.

Устанаўліваючы імёны воінаў, знаходзім потым іх родных, якія прызджаюць да нас з блізкага і далёкага замежжа. Шчырая падзяка дзяцей, унукаў і праўнукаў — вышэйшая ўзнагарода для нас і стымул для працягу работы па ўвекавечанні воінаў. “Ніхто не забыты, нішто не забыта” — для нас не пустыя словы.

Людміла НІКІЦІНА,
загадчык аддзела Цэнтра дзяцей і моладзі Віцебскага раёна.
Фота аўтара.