Каларыт Падняпроўя

Калі мы бываем у замежных вандроўках, заўсёды імкнёмся адчуць каларыт краіны, яе ўнікальнасць. Гэта і нацыянальная кухня, і архітэктурная спадчына, і асабліва нацыянальная культурная аўтэнтыка. Мы доўга потым захоўваем у памяці мелодыі бразільскага агога ці жвавага індыйскага сітара, з задавальненнем носім сукенкі з усходнімі ўзорамі, а на сцяне ў нас галоўнае месца займае афрыканская маска ці кітайскі веер. А чым горшае сваё? Такім пытаннем задаліся педагогі і навучэнцы Магілёўшчыны. Ва ўстановах адукацыі засяродзіліся на засваенні не столькі нацыянальных традыцый, колькі сваіх, рэгіянальных.

“Магілёўшчына ўнікальная ў геаграфічным, гістарычным, культурным дачыненні. Так гістарычна склалася, што, размешчаная на скрыжаванні еўрапейскіх дарог, яна ўвабрала многія традыцыі суседніх дзяржаў, але, разам з тым, захавала і сваю самабытную культуру. Мы з калегамі прэзентуем на форуме толькі тое, што можна ўбачыць толькі ў нас. Прычым многае ўжо было забыта, а нашы педагогі вярнулі з нябыту,” — гаворыць Ірына Аляксандраўна Кулікова, загадчыца аддзела мастацкага выхавання абласнога Цэнтра творчасці.

Адным з такіх забытых рамёстваў з’яўляецца ажурнае шыццё. Ва ўсёй Беларусі вышывалі па суцэльнай тканіне, а толькі на Магілёўшчыне, і асабліва на Мсціслаўшчыне, майстрыхі вышывалі на прарэджанай. Сёння разнастайныя мярэжкі, сакаленне, каляровыя і белыя строчкі-перавіўкі, гафт ці гафтаванне пераносяць на свае сукенкі і абрусы юныя рукадзельніцы разам са сваім педагогам Ірынай Медзведскай з Капачэўскага дзіцячага сада — сярэдняй школы Мсціслаўскага раёна.

“Скарбы з куфраў нашых бабуль вельмі глыбока адлюстроўваюць самабытнасць народа, яго паэтычнасць, фантазію, здоль­насць думаць ярка, вобразна, мудра. Гэтыя рэчы былі не толькі элементам унутранага строю жылля, але і служылі свайго роду абярэгам. Па ўзорах і арнаментах старадаўніх ручнікоў і абрусаў сучасныя даследчыкі сёння “чытаюць” жыццё нашых продкаў. Менавіта таму мне хацелася, каб старыя рэчы не страцілі сваёй сілы, а вярнуліся ў сучасны век новых тэхналогій у новай інтэрпрэтацыі, у новым выглядзе”, — гаво­рыць педагог.

І яны вяртаюцца. Прычым без куфраў — сурвэткі і абрусы не складваюцца ў стосы, а кладуцца на сталы і становяцца нагодай для юных гаспадынь пахваліцца майстэрствам перад гасцямі.

Касцюковіцкі раённы цэнтр дзіцячай творчасці прадстаўляў В.В.Бацаленка, педагог аб’яднання па інтарэсах “Керамічная цацка”. У яго ў цэнтры ўжо больш за 50 паслядоўнікаў. Упэўнена накладваючы мазкі фарбай на хвост глінянай птушкі падчас майстар-класа, педагог гаворыць: “Сёння зацікавіць дзіця глінянай цацкай няпроста. Мы ўсе бачым тэндэнцыю запазычвання ўзораў зусім не беларускага паходжання. Дзіця з лёгкасцю купляецца на ўсходнія, японскія тэхналогіі ў творчасці, але мы, педагогі, павінны прыкласці ўсе намаганні, каб паказаць прыгажосць і хараство беларускай народнай цацкі”.

Галоўнае, чым зацікаўлівае педагог юных творцаў, — гэта керамічныя музычныя інструменты, ад акарынак да дудак. Асабліва зацікавіліся керамісты цацкамі-свістулькамі ў мясцовых тэхніках.

“Наша касцюковіцкая свістулька адметная: нягледзячы на тое, зроблена яна ў выглядзе прывычнага коніка ці міфічнага кентаўра, яна вельмі сціплая па аздабленні: шэрая, несамавітая, быццам абпаленая на вогнішчы, але яна становіцца фонам для выкарыстання і палівы, і пігментацыі, і абвараў, і задымлівання. Я вітаю не толькі паўтарэнне традыцый, але і дабаўленне сваіх індывідуальных знаходак, свайго разумення, таму не стаўлю мэтай навучыць дзіця ствараць цацку па шаблоне”, — тлумачыць Віктар Васільевіч.

Гонарам Клічаўскага цэнтра дадатковай адукацыі дзяцей і моладзі стала аб’яднанне па інтарэсах “Гарэзы”. Хлопчыкі і дзяўчынкі разам са сваім кіраўніком Ж.Я.Ачыновіч і жыхарамі Віркава вывучаюць старажытныя абрады, спевы і танцы, якія яшчэ захаваліся на тэрыторыі Клічаўскага раёна, і ўзнаўляюць тыя, якія ўжо засталіся жыць толькі ва ўспамінах старажылаў. У прыватнасці, “Гарэзы” адрадзілі дзіцячы аўтэнтычны абрад калядавання “Куры”, якому ў 2013 годзе быў прысвоены статус нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі.

“Гэта адзіны дзіцячы калядны абрад, які праводзіцца толькі на клічаўскай зямлі на шчодры вечар 13 студзеня, у ім удзельні­чаюць выключна дзеці ва ўзросце ад 6 да 14 гадоў, прычым без звычайных для калядавання масак-персанажаў — тут не водзяць ні казу, ні мядзведзя, ні каня. Дзеці ходзяць толькі з Каляднай зоркай і мехам, у які складваюць пачастункі. “Куры” ніколі не заходзілі ў хату, а спявалі песні і славілі гаспадароў на вуліцы, пад вокнамі, — дзеліцца Лілія Іванаўна Счыслёнак, метадыст установы, і дадае, што праект рэалізуецца сумесна з раённым краязнаўчым музеем, установамі агульнай сярэдняй адукацыі раёна, школьнымі музеямі, Пярэкальскай сярэдняй школай, Дзмітраўскім дзіцячым садам — сярэдняй школай Клічаўскага раёна і бацькамі.

Увогуле, аб’ядноўваць творчыя намаганні — адметнасць магіляўчан. У абласным Цэнтры творчасці ў межах праекта “Нашчадкі традыцый” аб’ядналіся фальклорны ансамбль “Карагод” (кіраўнік А.У.Меляшчова) і народная студыя дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва “Тон” (кіраўнік Л.А.Дудкова). Так, юныя мастакі правялі майстар-класы для фалькларыстаў па стварэнні птушак, сімвалаў вясны, у тэхніцы выцінан­ка, а самі далучыліся да фалькларыстаў і разам узнавілі старажытны мясцовы абрад па ўспамінах Веры Мікалаеўны Салдаценка, ура­джэнкі вёскі Палуж Краснапольскага раёна і роднай цёткі А.У.Меляшчовай. Вынік гэтай дружбы — прадстаўленне праекта “Птушкі ў тэхніцы выцінанка ў абрадзе “Гуканне вясны”, дзе перапляліся і дэкаратыўнае мастацтва, і спевы, і музычныя замалёўкі, стаў яскравым завяршэннем педагагічнага форуму. З ім магіляўчане занялі 2-е прызавое месца ў намінацыі “Сучаснасць і традыцыі”.

Святлана НІКІФАРАВА.